Η ζωγραφική του Γεράσιμου Κανάκη συνιστά μια βαθιά υπαρξιακή ιχνηλασία, μια εικαστική
κατάθεση όπου το ορατό γίνεται όχημα για το ανέκφραστο. Στη νέα του δουλειά, ο καλλιτέχνης
ξεδιπλώνει έναν συγκροτημένο ζωγραφικό κόσμο δομημένο πάνω σε δύο διακριτές, αλλά
οργανικά μπολιασμένες ενότητες: την οντολογία του πνευματικού ταξιδιού και τη μεταφυσική
ανατομία του εσωτερικού τοπίου. Γεφυρώνοντας το ιστορικό βάθος της βυζαντινής ιερατικότητας
με τη σύγχρονη, σχεδόν ολογραμματική αντίληψη του φωτός, ο Κανάκης καταργεί την απλή
αναπαράσταση για να αναδείξει τη δόνηση της ίδιας της ουσίας.
Στην πρώτη ενότητα που φαίνεται να αφορά το πνευματικό ταξίδι, το έργο του καταλαμβάνεται
από μια διάχυτη, εν δυνάμει ενέργεια που μετουσιώνει τον καμβά σε πεδίο πνευματικής
μετάβασης. Η ζωγραφική πράξη ισορροπεί με χειρουργική ακρίβεια ανάμεσα στον συνειδητό
έλεγχο και τη γόνιμη τυχαιότητα της χειρονομιακής γραφής. Το χρώμα αποδεσμεύεται ριζικά
από τη δεσποτεία του περιγράμματος δεν γεμίζει απλώς τη φόρμα, αλλά μετατρέπεται στο ίδιο
το σχεδιαστικό όργανο, το οποίο κυρίως υποδηλώνει το φως. Σε ένα βαθύτερο μεταφυσικό
επίπεδο, η χρωματικ ή ύλη εξαϋλώνεται και γί νεται η ίδια καθα ρό φως.
Μορφολογικά, η παλέτα του αναπτύσσεται μέσα από μια διαλεκτική ρυθμών. Ο καλλιτέχνης
εναλλάσσει με εξαιρετική συνέπεια τις γρήγορες, κοφτές και απότομες πινελιές με μεγάλες,
ενιαίες χρωματικές επιφάνειες, δημιουργώντας φόρμες ρευστές, κινητικές και απαλλαγμένες
από τη γήινη βαρύτητα. Ο χώρος δεν είναι ποτέ κενός, αλλά παρουσιάζεται πλήρης, παλλόμενος
από ρεύματα μιας εσωτερικής ενέργειας. Μέσα σε αυτή τη ρευστότητα, ο κόσμος παύει να είναι
απόλυτος και αντικειμενικός γίνεται σχετικός, ένα οραματικό γίγνεσθαι που διαμορφώνεται εκ
των υστέρων, μέσα από την ίδια τη ζωγ ραφική εμπειρία.
Κεντρικό σύμβολο αυτής της ενότητας αναδεικνύεται το ηφαίστειο. Στις συνθέσεις του, η
ηφαιστειακή φόρμα φέρει έναν κοχλάζοντα εσωτερικό δυναμισμό που απειλεί να εκδηλωθεί
βίαια, υποβάλλοντας στον θεατή μια υπαρξιακή αβεβαιότητα και την αίσθηση ενός επερχόμενου
κινδύνου. Ταυτόχρονα, όμως, το ηφαίστειο λειτουργεί ως αρχέτυπο της ανόδου και της
πνευματικής ανάτασης. Το γεγονός ότι η κορυφή του στεφανώνεται από πυκνά σύννεφα και
καπνό ίσως συμβολίζει το μυστήριο και το άγνωστο που περιβάλλει τα ανώτερα επίπεδα της
πνευματικής πραγματικότητας, εκεί όπου ο νους συναν τά το υπερβατικό.
Παράλληλα, ο ποταμός αναδύεται ως ένα επιπλέον ισχυρό σύμβολο ρέουσας υπαρξιακής
πορείας και πνευματικής κάθαρσης. Η υδάτινη αυτή αρτηρία διασχίζει τον καμβά ως ζωντανός
αγωγός ενέργειας, συμβολίζοντας τη συνεχή ροή του χρόνου και την αδιάκοπη μετάβαση της
ψυχής από τη φθορά προς την αιωνιότητα. Ο ποταμός δεν διαχωρίζει, αλλά ενώνει τα διάφορα
επίπεδα της συνείδησης, λειτουργώντας ως πέρασμα προς μια ανώτερη πνευματική κατάσταση.
Η δεύτερη ενότητα συντίθεται περισσότερο από εσωτερικά τοπία και μετατοπίζει το
ενδιαφέρον προς μια καθαρά ιδιοσυγκρασιακή τοπιογραφία, η οποία ωστόσο δεν αποτελεί
πιστή καταγραφή της φύσης, αλλά ένα αυθεντικό «δημιούργημα της ψυχής». Η αρχετυπική και
μυθολογική διάσταση διατρέχει το σύνολο αυτών των έργων, καθώς ο Κανάκης λειτουργεί
συστηματικά μέσω ενός προσωπικού συμβολισμού. Εδώ δεσπόζει ο ήλιος, μια σχεδόν θεοφανική
παρουσία που λούζει τα πάντα, εξαγνίζοντας τον χώρο με ένα ανέσπερο, εσωτερικό φως που
πηγάζει από τα έγκατα του πίνακα. Οι λόφοι, οι στιβαροί βράχοι και η αστείρευτη, ζωοδόχος
πηγή συγκροτούν μια προσωπική, εσωτερική Εδέμ, μια υπόμνηση της χαμένης πνευματικής
πατρίδας του σύγχρονου αν θρώπου.
Μέσα σε αυτά τα τοπία, οι ανθρώπινες μορφές εμφανίζονται ως καθαρές ενέργειες, ως
φασματικά σώματα και χρωματικές αύρες, όπως και τα πορτραίτα του. Απομακρυσμένες από
το εφήμερο, οι φιγούρες αυτές εικονίζονται σε μόνιμη κατάσταση εσωτερικής περισυλλογής
και αναστοχασμού, ενσαρκώνοντας την αγωνιώδη αναζήτηση της αυτογνωσίας και της επαφής
με το Θείο. Δίπλα τους, τα ανιμιστικά δέντρα ορθώνονται με μια παράδοξη ζωτικότητα, σαν
έμψυχα όντα που σ υμμετέχουν ενεργά στο μεταφυσικ ό δράμα.
Η παλέτα του ζωγράφου και στις δύο ενότητες παραμένει αυστηρά αντινατουραλιστική. Οι
έντονες χρωματικές αντιθέσεις και οι απρόσμενες συζεύξεις καθιστούν σαφές ότι το χρώμα
χρησιμοποιείται για τη δική του αυτόνομη συναισθηματική δόνηση. Η διαχείριση του φωτός
στο έργο του υπερβαίνει την απλή φωταύγεια λειτουργεί ως δύναμη που μορφοποιεί και
συνάμα αποϋλοποιεί τα πάντα. Η εικαστική αυτή κατάκτηση βασίζεται στην παράδοση της
νωπογραφίας, εκμεταλλευόμενος το λευκό φόντο που ακτινοβολεί. Το αποτέλεσμα είναι η
επίτευξη ενός αυτόνομου, εσωτερικού φωτισμού, ο οποίος διαπερνά τα χρωματικά στρώματα
και φωτίζει το έργ ο από μ έσα προς τα έξω.
Συνολικά, η νέα αυτή δουλειά του Γεράσιμου Κανάκη υπερβαίνει την απλή εικαστική πρόταση
και καθίσταται μια οντολογική κατάθεση. Σχέδιο και χρώμα συνομολογούν μια απόλυτη
συμπόρευση, αντανακλώντας την πλήρη, οργανική ένωση του νου με την καρδιά. Πρόκειται
για μια ζωγραφική που, μέσα στην ταπεινότητα και τη συνάμα δεδομένη μεγαλοπρέπειά της,
κατορθώνει το ζητούμενο: να μεταστοιχειώσει το πρωτογενές χειρωνακτικό ίχνος σε μια
καθαρή πνευματική εμπειρία.

Κωνσταντίνος Θ. Σπυρόπουλος, Ιστορικός Τέχνης